Sunday, August 9, 2020

Detyrat e muslimanit ndaj çdo muslimani jane gjashte

Profeti Muhammed a.s. ka thene: "Detyrat e muslimanit ndaj çdo muslimani jane gjashte:

1. Kur ta takosh, ta pershendesesh.
2. Kur te fton , t'i pergjigjesh (fteses).
3. Kur te kerkon keshillim, ta keshillosh.
4. Kur teshtin dhe e falenderon Allahun, te lutesh per te.
5. Kur te semuret, ta vizitosh.
6. Kur te vdes, ta percjellesh xhenazen e tij." (Muslimi nga Ebu Hurejreh)


Pergatiti
Gezim KOPANI

Çdo gje varet nga veprat tuaja

Ne nje hadith "Kudsij" Profetit Muhammed a.s. Allahu xh.sh. i ka thene:

"O roberit e Mi! Une ia kam ndaluar padrejtesine Vetes dhe e kam ndaluar ate ndermjet jush, prandaj mos i beni zullum njeri tjeterit!

O roberit e Mi! Te gjithe ju jeni te humbur, pervec atij  qe e udhezoj Une, prandaj kerkoni udhezim nga Une, do t'ju udhezoj!

O roberit e Mi! Te gjithe ju jeni te humbur, pervec atij qe e ushqej Une, prandaj kerkoni t'ju ushqej, do t'ju ushqej!

O roberit e Mi! Te gjithe ju jeni te zhveshur, perves atij qe e veshi Une, prandaj kerkoni veshje nga Une, do t'ju vesh!

O roberit e Mi! Vertet ju gaboni naten dhe diten, ndersa Une i fale te gjitha gjynahet, prandaj , kerkoni falje nga Une, do 'tju fal!

O roberit e Mi! Ju kurre nuk mund te arrini qe te me shkaktoni dem dhe as qe te me sillni dobi.

O roberit e Mi! Sikur i pari dhe i fundit nga ju, nga njerezit dhe xhinet, te ishit te devotshem, sikur zemra me e devotshme e ndonjerit, kjo nuk do ta shtonte sundimin Tim ne asgje.

O roberit e Mi! Sikur i pari dhe i fundit nga ju, nga njerezit dhe xhinet, te ishit te prishu, te shthurur, sikur zemra me e prishu e ndonjerit, kjo nuk do ta pakesonte sundimin Tim ne asgje.

O roberit e Mi! Sikur i par dhe i funidt nga ju, nga njerezit dhe xhinet, te ngriheshit ne nje vend dhe te m'i drejtonit lutjet Mua dhe Une t'i pergjigjesha lutjes se cdonjerit, kjo nuk do ta pakesonte ate qe kam Une, as aq sa pakeson gjilpera kur futet dhe nxirret nga deti.

O roberit e Mi! Cdo gje varet nga veprat tuaja, te cilat tek Une jante te ruajata, te llogaritura dhe per te cilat Une juve do t'ju shperblej. Kush gjen mir, te a falenderoje Allahun, ndersa kush gjen te kunderten, mos ta fajesoje askend pervec vete."  (Muslimi)

Pergatiti
Gezim KOPANI

Shfrytezo pese gjera , para se te te vijne pese te tjera

 Profeti Muhammed a.s. ka thene: 

"Shfrytezo pese gjera , para se te te vijne pese te tjera:

1. Rinin para se te plakesh.
2. Shendetin para se te semuresh.
3. Pasurin para se te te vije varferia.
4. Kohen e lire para se te jesh i zene .
5. Jeten para se te te vije vdekja."

(El Hakim, Bejhakij "Shuabul Iman" etj.)


Pergatiti
Gezim Kopani

Saturday, August 8, 2020

Mekembja islame ne Ballkan 1970-1992

 Nga Fikret Karcic (1)

Xhamia e Plumbit, Shkoder

Mekembja islame ne Ballkan 1970-1992

Baza Historike

Komunitetet muslimane ne Eurpe u perkasin dy grupeve te medha: a) komunitetet muslimane ne pjesen juglindore te kontinetit kryesisht ne Ballkan, qe origjinen e tyre e kane te pakten paderprere nga kohet osmane dhe b) komunitet muslimane ne pjeset e tjera te Europes qe perbehen kryesisht nga imigrante muslimane ne kerkim te kushteve me te mira ekonomike per jetese nga vitet e 50-ta dhe te 60-ta dhe imigranteve politike te koheve te fundit.(2)
Keto dy grupe dallojne ne mase te konsiderueshme ne aspekt te struktures, historise, statusit politik dhe juridik te tyre. Muslimanet e Ballkanit paraqesin nje grumbull grupesh entike te ndryshme, perfshire shqiptaret me origjine ilire, boshnjaket dhe pomaket sllave, pasardhesit e imigranteve nga Anadolli, Kaukazi , tartaret etj. Te gjithe keta u perkasin muslimaneve sunnite (pervec bektashinjeve ne Shqiperi) dhe ndjekin shkollen hanefite ne fikh.(3)
Kontaktet historike mes muslimaeve te Ballkanit dhe popujve te krishtere dhe shteteve-kombeve europiane ishin ndryshe nga kontaktet mes komuniteteve myslimane ne Europen Perendimore. Per imigrantet musliane ose refugjatet politike, Europa Perendimore paraqiste nje bote te mundesive me te mira dhe strehim nga presionet ne atdhete e tyre. Ne anen tjeter, muslimanet e Ballkanit mesonin per Europen perms veprave te "shteteve pamjaftueshem te europianizuara", si Greqia, Serbia, Mali i Zi, Bullgaria dhe Rumania. Keto shtete kombetare i shihnin muslimanet ose si pushtues te meparshem (turq) ose si "renegate" (popullata e islamizuar lokale), nders Islamin e konsideronin si fe te huaj dhe pengese per unitetin kombetar. Mbi kete baze muslimanet u masakruan gjate luftes ruso-osmane 1877-1878, lufterave ballkanike 1912-1913, Luftes se Pare Boterore 1914-1918 dhe Luftes se Dyte Boterore 1941-1945. Ne te vertet, gjate gjithe konfikteve ne historine moderne te Ballkanit muslimanet kane qene viktima, jane vrare, debuar nga vatrat e tyre apo jane detyruar te shperngulen ne Turqi ose ne vende te tjera. (4) Derisa Europa i hapi dyert e saja per imigrantet musliman nga Azia dhe Afrika, disa shtete ballkanike vazhduan politiken e tyre te debimit te muslimaneve lokale nen parrullen "ikni ne Azi."
Aspektet tragjike te pervojes historike te muslimaeve te Ballkanit, qendrojne ne ate se ata qe nga gjysma e dyte e shekullit XIX, duhej te perballeshin me regjimet tjet nacionaliste, perjashtuese dhe antiislame ortodokso-krishtera. Krahas kesaj, pas Luftes se Dyte Boterore, ne shumicen e ketyre vendeve u vendosen regjime komuniste, duke zevendesuar keshtu nje diktature me nje tjeter. Nen sundimin komunist muslimanet ishin te shtypur ne dy baza: si besimtare (te gjithe njerezit fetare persekutoheshin) dhe si musliman (pjestare te "fese se huaj"). Madje as levizjet e hershme per demokraci ne vendet komuniste nuk sollen paqe dhe liri per muslimanet. Me shume se 300.000 turq nga Bullgaria, qe ne krahasim me muslimanet e tjere ballkanike gezonin liri relativisht me te madhe, iu nenstruan te gjitha llojeve te gjenocidit ne periudhen 1992-1995. Shqiptaret ne Kosove vazhduan te jetonin ne regjimin policore ser pas vitit 1981(5) Historia pas-komuniste e Ballkanit eshte e sperkatur me gjak dhe vuajtet muslimane.
Statusi politik dhe juridik i grupeve muslimane ne Ballkan gjate periudhes 1970-1992 ishte i ndryshem. Muslimanet perbenin shumice absolute ne Shqiperi, pakice te madhe ne federaten jugosllave te atehershme dhe ne Bullgari, ndersa pakice te konsiderueshme ne Greqi dhe Rumani. Rrjedha e historise pas-osmane, statusi i ndryshem juridik e politik i muslimaneve nen sundimin komunist ne secilin nga tre shtetet ballkanike qe nje objekt i ketij studimi, si dhe fati i ndryshem ne epoken pas-komuniste ndikuar mbi dinamiken dhe manifestimin e procesit te mekembjes islame.

Dinamike e mekembjes islame

Mekembja islame ne pjese te ndryshme te ketij rajonuk nuk filloi njekohesisht. Nder vendet komuniste te Ballkanit, Jugosllavia kishte atmosferen politike me liberale, sidomos pas renies se nenpresidentit te shtetit dhe shefit te sherbimit te sigurimit te shteti (UDBA) Aleksandar Rankoviq (Rankovic) ne korrik te vitit 1966. Pas kesaj kohe te gjitha komunitetet fetare ne Jugosllavi shenuan nje lloj mekembje , qe ne diskursin zyrtare ne menyre eufemiste emertohej si "normalizim i raporteve mes shtetit dhe kishes." (6)
Ne qershor te vitit 1966, Beogradi dhe Vatikani nenshkruan nje protokoll pas te vilit vijoi shfaqja e nje numri te madh publikimesh fetare katilike. Ne vitin 1967, maqedonasit ortodokse ia arriten ta fitonin kishte autiqefale. Pozita e muslimaneve ishte komplekse. Pa dyshim, ata kishin dobi nga decentralizimi i sistemit politik dhe administrativ qe perfundoi me miratimin e kushtetutes konfederale me 1974. Bosnjaket u pranuan si grup etnik (komb) i vecante me emrin Muslimane, hap qe ndikoi pozitivisht mbi afrimin e tyre te metejshem, por qe njekohesisht, krijoi hapsire per polemika te reja. Shqiptareve iu dha statisi i pakices etnike (kombesi) me liste te gjere te drejtash kulturore e politike ne Kosove. Ky proves i "afrimimit politik" te boshnjakeve dhe shqiptareve detyrimisht e hapi edhe ceshtjen e vendit te Islamit ne identitetin e tyre kulturor. Ne te dy rastet, merksistet perpiqeshin ta orientonin dhe kontrollonin procesin e afrimimit. Ne Bosnje kjo u shpreh ne trjaten e perpjekjeve per te krijuar kombin musliman pa Islam. Ne kete kuptim eshte e mundur per protagonistet e ketij orientimi te sajonin shprehje si "ateiste muslimane", respektivisht anetare te grupit entik "Muslimane", por ateiste sipas bindjes. Perves kesaj, projekti i "afirmimit kombetar", te boshnjakeve i sponsoruar nga marksistet zhvillohej nen sundimin e nje regjimi tjejet dogmatik ne Bosnje gjatev viteve 70-te dhe 80-te. Per shkak te kesaj, boshnjaket ishin pjeserisht te çliruar nga presioni i Beogradit, por jo nga ai i marksisteve te vet.
Ngjashem, nder shqiptaret ne Kosove dhe ne Maqedonine Perendimore inteligjencia shekullariste ishte më me ndikim. Ne rastin e tyre situata ishte edhe me e keqe duke pasur parasysh se inteligjencia shqiptare u formua nen ndihmin e fuqishem te marksizmit dogmatik nga Shqiperia. Per shkak te kesaj, kur ne vitit 1970 filloi ringjallja e interesimit per Islamin nder boshnjaket, e dicka me vone edhe nder shqiptaret, veprimtaret muslimane u ballafaquan me dy lloj pengesash: paragjykimet dhe armiqesine e qarqeve jomuslimaneve dhe opoziten e elites muslimane te shekullarizuar (zyrtarisht marksiste). Elementet politik jomusliman (elita politike sunduese), e meshiruaar ne Lidhjen e Komunisteve te Jugosllavise (LKJ), ishin te shqetesuar nga procesi i ndergjegjesimit politik ne rritje te boshnjakeve dhe shqiptareve. Ne anen tjeter, marksistet "muslimane" per hir te nevojes per ta mbrojtur projektin e tyre te "afirmimit kombetar" i sulmonin shume shpesh qarqet islame. Duke vepruar kesht, ata perpiqeshin ta eleminonin prirjen idoeologjike konkurrente brenda korpusit musliman, si dhe per t'ia deshmuar besnikerin e tyre LKJ-se... 
Ne vitet 1970 u shfaq nje gjenerat e re e inteligjencise muslimane te re, qe kishin ardhur jo vetem nga universitetet e Lindjes se Afert, por edhe nga universitetet shteterore te Jugosllavise, perfshire ketu - paradoksalisht edhe Falultetin e Shkencave Politike ne Sarajeve te kontrolluar nga marksistet. Ne te njejten kohe, te paret magjistra dhe doktore te shkencave islame u kthyen ne Bosnje nga el Ez'heri i Kairos, si dhe nga universitetet ne Bagdad, Kuvajt dhe institucioneve te tjera te arsimit te larte jasht vendit. Kjo gjenerat e re solli impulse te reje ne strukturen e ngurosur te Bashkesise Fetare Islame (BFI) , administrate zyrtare e ceshtjeve islame ne Jugosllavi formalisht te ndar nga shteti , por kurre e lene jasht konrrollit.
...Mekembja islame tek dy komunitet e tjera muslimane ne Ballkan- Ne Bullgari e Shqiper - filli me dobesimin e diktarures komuniste ne vjesten e vitit 1989, respektivisht dimirin e vitit 1991. Ne te dy rastet mebembja islame u shpreh ne trajten e ringjalljes se funksioneve themelore te komuniteteve fetare.
... Membebja islame ne Shqiperi filloi simbolikisht ne nentor te vitit 1990, me kerkesen popullore qe publikisht te falej namazi ne xhamin kryesore te Tiranes  Xhamine e Et'hem Beut. (7) (8) Pas kesaj vijoi hapja zyrtare e xhamive te tjera ne qytetet kryesore te Shqiperise. Ringjallja e interesimit popullore per Islamin ishte pjese e nje levizjeje masive kunder njerit nga regjimet komuniste me famekeqe dhe mohimit prej saj te te drejteve dhe lirive elementare. Kjo levizje, e udhehequr nga intelektuale dhe veprimtare te perbotshem, kerkonte demokracine dhe ne kuader te saj edhe njohjen e te drejtave fetare si pjese perberese e emancipimit te shqiptareve. Natyrisht, shqiptaret me perkatesi fete te ndryshme filluan te shfaqnin interesim te shtuar per rrenjet e indentitet te tyre kulturor. Per shkak te kesaj, mekembja islame ne Shqiperi, kur me renien e diktatures komuniste shenoi rreth 75% popullate muslimane, nuk kishte orientim ideologjik te percaktuar. Me sakte, mekembja ishte rezultat i nje levizeje me te gjere prodemokrate.
Sfidat me te cilat u ballafaquan muslimanet shqiptare ishin te konsiderueshme. Duke jetuar ne "vendin e pare atesite ne bote", sic proklamohej kjo ne kustetuten shqiptare te vitit 1967, muslimanet me 1991 ne fakt u gjeten pa asnje strukture fetare. Ata kishin vetem nje numer te vogel xhamishe qe i kishin mbijetuar shekullarizimit agresiv, rreth gjashtedhjete anetare te mbijetuar te gjenerates se fundit te medrses (Medreseja e Pergjithsme) ne Tirane, pronen e marre te vakefit dhe gjeneratat e shekullarizuara te pasluftes. Gjate dy viteve te pare te epokes pas-komuniste, muslimanet shqiptare u perpoaqen ne venien e themeleve te institucioneve fetare. Komuniteti Mysliman i Shqiperise u rimmekemb me 14 shkurt 1991; ne qytetet e medha u ndertuan apo u rindertuan xhamit, u hapen nja dhjete shkolla islame, filluan te publikoheshin gazeta islame, ndersa shqiptaret e rinj filluan te dergoheshin neper universitete te ndryshme muslimane per t'i vazhduar studimet e metejme...

Manifestimet e Mekembjes islame

Interesimi i mekembur i muslimaneve te Ballkanit per fene e tyre u shpreh , me shkalle te ndryshme intensiteti, ne njeren nga fushat vijuese:
a). rinderimi dhe ndertimi xhamive
b). arsimimi;
c). veprimtarit botuese;
ç). perdorimi i simboleve shoqerore islame;
d). kultura politike dhe organizatat:
dh). shfaqja e institucioneve musliman te solidaritetit.

Rindertimi dhe ndertimi i xhamive

Gjate viteve 80-te dhe 90-te ne Jugosllavi u shenua nje ndertim relativisht intesiv i xhamive. Ne 1991 jane regjistruar gjithsesj 2.060 xhami. Krahas kesaj kishte edhe 740 mesxhide , 1.210 mektebe (mejtepe, objekte per mesime fetare islame) dhe 44 teqe (vende per dhiker sufi)(9)
Ne prill te vitit 1992 ne Bosnje dhe Hercegovin, qendren e Isamit ne ish-Jugosllavi, kishte 1.144 xhami, 557 mesxhide, 954 mektebe dhe 15 teqe. (10) Nga numri i pergjithshme i xhamive ne Bosnje dhe Hercegovine, rreth 400 u ndertuan gjate periudhes 1945-1985, ndersa rreth 380 u rinovuan.
...Ne Shqiperi ne vitin 1945 kishte 1.124 xhami dhe ato u mbyllen ose u rrenuar me 1967, bashke me vendet e tjera per kryerjen e riteve fetare. Ne korrik te vitit 1993, ne qytet e medha kishte 25 xhami qe kryenin funksionin e tyre ndersa 23 ishin ne proces rinovimi dhe rindertimi. (11) Keshtu, ne rastin e ketij shteti muslimaneve do t'u duhet disa  dhjetevjecare per ta arriur numrin e xhamive te domosdoshme per mbarevatjen e jetes fetare te popullates se tij.
Ne Bullgari te gjitha xhamit , pervec atyre te ruajtuara per qellime propagandistike, u mbyllen gradualisht pas vitit 1946. Kjo politike e ndryshoi ne menyre drastike pamjen e rajoneve muslimane tradicionale ne kete vend.(12) Medreseja Nuvab ne Shumen , shkolla e pergatitjeve te myftijve e hequr me 1923, fillimisht ra nen ndikimin e modernisteve dhe u shnderrua ne "Gjimnazi Turk Nazim Hikmet" (1947), qe pas pak kohe te mbyllej.(13) Muslimanet ne Bullgari nuk mbeten vetem pa institucionet perkatese arsimore islame, por edhe vete mbijetesa e tyre u vu ne pipyetje. Ndryshimet ne atmosferen politike me 1989 sollen deri tek hapja e Institucionit Islam ne Sofje dhe ringjalljen e arsimit elementare islam.

Veprimtaria botuese

Pas vitit 1970 veprimtari botuese islame ne Jugosllavi u zhvillua me shpejtesi. Qendra e kesaj veprimtari ishte ne Sarajeve. Krahas botimit e te perkthimit te Kur'anit, Sahihul Buhari dhe nje numri te konsiderueshem librash nga pena e autoreve myslimane klasike dhe bashkekohore, u shfaqen dhe shume publikime periodike. Buletini (Glasnik) i Kryesise Supreme Islame/Rijesetit ishte organi zyrtare i BFI-se i botuar cdo dy muaj qe nga viti 1933. Zemzem, revista e Shoqates se Nxensve te Medrese se Gazi Husrev Beut qe dilte nga vitit 1968. Promovuesi me i rendesishmem i mekembjes islame ngeli Preporodi qe dilte dy here ne muaj , numri i pare i te cilit doli ne Sarajeve me 15 shtator 1970.Me vone filloj te botohej revista mujore Islamska Misao. Ndersa shoqata Ilmije ne Sarajeve botonte rregullishte kalendarin vjetor. Gjate vitit 1980 u paraqiten edhe Edukata Islame ne gjuhen Shqipe ne Prishtine, Elif, e botura ne boshnjakishte ne Tirograd (Podgorice) dhe El Hilal qe botohej ne maqedonisht, turqisht dhe shqip ne Shkup.
Ne Shqiperi Drita Islame, organ i Komunitetit Mysliman, filloi te botohej si mujore nga vitit 1991. Pervec tij, eshte edhe Shkelqimi Islam , gazete e Unionit te Rinise Islame te Shqiperise, qe filloi te botohej nga fundi i vitit 1990.(14) 
Ne Bullgari, publikimet islame kishin histori te gjate qe nga koherat osmane. Me e frytshme ishte periudha e monarkise (1909-1914) kur botoheshin 67 gazeta dhe 13 revista tukre. (15). Nen pushtimin komunist fillimisht u reduktua ne menyre radikale, dhe te gjitha publikimet u vnne nen kontroll te rrpte ideologjike. ne fund, madje edhe botimi i Komitetit Qendror te Partise Komuniste ne turqisht (Yeni Isik - Drita e Re) u nderpre ne janar te vitit 1985. Shkaku i kesaj , publikimet muslimane qe u paraqiten pas vitit 1990 ishin nje perpjekje modeste per t'u kenaqur nevojat e komunitetit musliman ne Bullgari.


________
1. Fikret Karaçiq eshte profesor i Historise te se Drejtes Krahasimtare ne Fakultetin Juridik ne Sarajeve dhe profesor i Religjionit dhe se Drejtes ne Fakultetin e Shkencave Islame ne Sarajeve. Ka qen profesor ne Universitetin Nderkombetar Islame ne Kuala Lampur. Nder veprat qe ka botuar jane: "Boshnjaket dhe sfidat e modernitetit: periudha osmane e vonshme dhe ajo Habsburgase" Sarajev El Kalem,2004, "Tema dhe perspektiva islame",Sarajev, El Kalem 2009, "Studime per te drejten e sheriatit dhe institucionet", Sarajeve 2011 etj.
1. Gerholm Tomas (red), The New Islamic Presenc in Western Europe, London Mansell, 1988, fq.01
2. Per paraqitjen ne sistematike te ketyre grupeve muslimane, shih Alexandre Popovic ne L'Islam Balkanique: Les musulmans du Sud-Est European dans la periode Past - Ottomanee, Berlin: Osteuropa Isntitut an der Frein Universitat Berlin, 1986. Shih recensionin e ketij punimi nga M. Ali Kettani, "Islam in Post-Otoman Balkans; A Review Essay", Journal Institute of Muslim Minority Affairs (JIMMA), vol.9, no.2, 1988, fq.381-403.
3. Ka mjaft dokumente dhe literature per keto ndodhi te trishtueshme. Ne gjuhen angleze mund te konsultohen punimet vijuese: Alp Olker, Bulgarian Atrocitties: Dovuments and Photographs, Nicosia: K. Rustem and Brother, 1988; George Kennan, The Other Balkan Wars: A 1913 Carnegie Endowment Inquery in Retrospect with a new Istroduction and Refelections on the Present Conflict, Washington D.C: Carnegie, 1993, Mustafa Imamovic, A Survey of the History of Genocide Against the Muslims in the Yogoslav Lands.", Glasnik , Sarajevo, no 6, 1991m fq 637-698; Roy GGutman, A Witness to Genocide: the First Inside Account of the Horrors of Ethnic Cleansing in Bosnia, Shaftesbury: Element, 1993.
4. Branka Magas, The Destruction of Yogoslavia: Tracking the Break-up, 1980-92, London; Verso, 1993, fq.179-217; 291-296
5. Sabrina Petra Remet, Balkan Babel: Politics, Culture and Religion in Yugoslavia, Boulder-San Francisko-Oxford: Westview Press, 1992, fq.133, 157, 170.
6. Gyorgy Lederer, "Islam in Albania", Central Asian Suruvey, vol. 13, no.3, 1994, fq.346
7. Ne fakt u krye falja e pare te namazit te xhumas ne xhamin e Plumbit Shkoder. (Shenim i Gezim KOPANIT)
8. Fikret Karcic, "Beginning and Formation of the Contemporaru Muslim Religious Administration in Yugoslav Land",  Glasnik, no.4, 1991, fq.384.
9. Information on Activities of the Islamic Community of the Republic of Bosnia and Hercegovina, Sarajevo; The Office of the Supreme Islamic Authority, 1955, fq.4.
10. Gyorgy Lederer, vep, cit, fq.351.
11. Ali Eminov, "There ara no Turk in Bulgaria; Rewriting history by Administrativ Fate" in The Turks of Bulgaria: the Historu, Culture and Political Fate of Minority, Istanbul: , 1990.
12. Ibid, fq.45.
13. Gyorgy Lederer, vep, cit, fq.348.
14. Bilal N.Simsir, The Turkish Minority Pres in Bulgaria; Its History and Tragedy 1865-1985, Ankara, 1986, fq.6.

Friday, August 7, 2020

Muslimanet e fshatit Trun , Puke

 Muslimanet e fshatit Trun , Puke

Ne njesin administrative Blerim (ish komuna Blerim), Bashkia Fushe Arrez ndodhet fshati Trun. Fshati Trun i Pukes u themelua nga i pari i tyre i quajtur Gjeçi(1) i ardhur nga "Kok Dodaj" i fshatit Iballe (2) i cili u vendos ne luginen qe sot quhet "Trun"(3) Fshati ndahet ne tre mahall (lagje) 1. Mahalla Canaj, 2. Mahalla Bojdan  dhe 3. Mahalla Xhafer.(4) Mesohet se ne kohen me te mir fshati ka pasur deri ne 40 shtepi. Sikurse me pare dhe sot fshati Trun shquhet per mikpritjen dhe bujarin e tij. I gjithe fshati i perket besimit mysliman por dallohet mardhenje shume e mire qe kan pasur dhe kan me fshatrat e tjere te besimit katolik. 

Ide, Planimeteri e xhamise se fshatit Trun, Blerim. Bashkia Fushe Arrez

Sipas te dhenave dhe kujteses popullore fshati Trun ne fillim eshte falur ne xhamin e fshatit Kulumri me pas banoret e fshatit me kontrubutin e tyre ndertuan xhamin e fshatit Trun.
Sipas kryeplakut te fshatit Trun njeherazi dhe aktivist i Myftinise Puke Isuf Diku kemi: "Sipas te pareve tane fshati jone eshte fal ne xhamin e fshatit Kulumri pasi fshati jon nuk ka pas xhami. Per shkak te largesis se madhe fshati jone vendosi qe me kontributin e vete te ndertojne xhamin e fshatit Trun. Per ndertimin e xhamis u vendosen si pergjegjes ndertimi Ali Rrustemi(5) dhe Sulejmani te cilet dalloheshin ne fshat per mjeshterin e tyre. Ata filluan punen per ndertimin e xhamise dhe ne kete kohe ne fshat vjen nje person i quajtur Imer(6) i cili pasi tregoj se nga vinte dhe per aftesit e tij ju bashkua punimeve te ndertimit te xhamise se fshatit Trun. Madje per kete jane dhe vargjet:
"Xhamin e Trunit kush e bani?
Ali Rrustemi, Sulejmani e Imer Dibrani.
"(7)

Xhamia ishte nje kateshe. Gruet e jashtem u gdhenden nga mjeshtri Imer Dibrani ndersa shtrimin dhe mimberin prej druri e punoj mjeshtri Sulejmani. Tek vendi i quajtur Mihrab ne te djathte dhe ne te majte ka pasur dy gur. Xhamia e fshatit Trun nuk ka pas minare. Sipas kujteses se besimtareve xhamia doli aq e bukur sa qe than: "I lumt dora mjeshtrit; Sulejmanit dhe Imer Dibranit."(8)

Ne mes Gezim Kopani (Myfti i Pukes) sebashku me Mehmetin (me xhaket) dhe Isufin (me kemish) 
Fotografia eshte bere ne vitin 2019 ne fshatin Trun, njesia administrative Blerim, Bashkia Fushe Arrez


Sipas te dhenave por dhe kujteses popullore si imam ne xhamin e Trunit kan sherbyer kryesisht imam levizes te cilet kryenin sherbime fetare kryesisht gjete Mevludit, muajit Ramazanit dhe Bajrameve. Me vone kan sherbyer si hoxhe Beç Hoxha nga Shikajt, Abdyl Hajdari nga Vaspasi dhe Haxhi Hoxha nga Shikajt. (9) Ndersa muezinet e xhamis kan qene vendali te cilet ishin: Ali Rrustemi (Limani), Sulejman Bajrami (Çaushi) dhe Bajram Zymeri (Isufi).
Rreth vitit 1950 xhamia e fshatit u shfrytezua si shkoll. Me pas ajo u shkaterrua plotesish duke ngel vetem rrenojat e saj. Vitet e fundit Myftiu i Pukes Gezim Kopani i ka kushtuar vemendje te vecante fshatit Trun jo vetem me veprimtari sociale por dhe aktivitete dhe takime te ndryshme me besimtaret e fshatit Trun.

Pergatiti
Gezim KOPANI


__________
1. Sipas Myftiut te Pukes Gezim Kopanit kemi se: "I pari i fshati Trun Gjeçi i perkiste besimit katolik i cili me pas perqafon besimim islam. Shembullin e tij e ndjek dhe djali (Hasani) dhe te tjeret me radhe. Sipas nje renditje brezash kemi: 1.Xheçi- 2.Hasani -3.Mehmeti -4.Dema -5.Brahimi -6.Selmani -7.Sadiku -8.Diku -9.Uka."
2. Disa thone se behet fjal per "Gjeçin" e dyte dhe jo te parin.
3. Sipas Isuf Dikut fshati Trun nuk kuptohet me "trut e kokes", por lugina ku u vendosen te paret tane vun re qe ajo i ruan nga ndonje problematike dhe than: "Ky vend TE RUAN" (dmth; TE MBRON, TE RUAN) nga ku kemi emrin e vendit Trun.
4. Sipas Isuf Dikut Kryeplak i fshati njeherazi aktivist i Myftinise Puke.
5. Ali Rushtemi ka qene kryeplak , e kryetar keshilli.
6. Imeri ka qene mjeshter ne gdhendjen e gurit. Duke e thirrur Imer Dibrani i ngeli mbiemri Dirbani.
7. Sipas Isuf Dikut kemi: "Imer Dibrani ishte larguar nga Dibra per gjakmarje. Duke kaluar ne Mirdit thuhet se Imeri paska degju se: "Gjon Marka Gjoni pyt se kush ma ban shpin?" dhe aty ai filloj te nxjerr ne pah aftesit e tija ne gdhendjen e gurit dhe ne ndertimin e shtepive. Pasi perfundoj shtepin Imeri merr rrugen dhe arrin ne Skacaj te fshatit Gdhesht nga aty me pas arrin ne fshatin Trun e me pas u vendos ne Has ku dhe sot nje lagje vazhdojne te kene mbiemrin "Dibra".
8. Sipas Isuf Dikut.
9. Shpjegim nga Imam Gezim Kopani.

Tuesday, August 4, 2020

Mall e trishtim

Pamje e fshatit Kabash,Puke si dhe fotografia e autorit te poezis "Mall e trishtim" Ramadan Kopani


Mall e trishtim 


Shkova n'fshat
m'kishte marre malli
Zbrita rruges nga kalon kali
Bash per bese nga kuja zez
Per kabash malli m'kish ndez

Ishte vone pak pa u erresu
Pritsha dritat me i shiku
Thash cdo shpi ka mu ndriçu

Nuk me dul ashtu si e prita
Me e vogel mu duk drita
Hapa syt fort tu mendu
E me gisht duke numru
Nja dhjet shpi kishin ndriçu

U ula n'gure e i mshova vendit
Hodha syt ne breg t'liqenit
Ku ndan Qelza me Kabash
Bash aty ku ndan kufini
M'iku malli e m'zu trishtimi

Dal ngadal rash ne mendime
Mu kujtu fmiria ime
Ne ato rruge kisha kalu
Me shoke t'mi duke lodru
Tuj kercy e duke knu

Deshta me fol po u pertypa
Mu zu fryma
E mu zu gryka
Ma nuk knova
Por veç bertita!!!

Heeeu Kabash me histori
Djemt e tu ku i ke ti??
Pse s'ndriçon me fshati im?
Pse s'nigjoj ma çiftelin?
Pse çobani si bjen ma fyellit?
Pse livadhet tash i ngjajn pyllit?

M'erdh nje za nga gomina
Ka djem t'mir edhe trima
Ka puntor edhe shkollar
Ka doktor e historjan
Kudo i gjen neper vatan!!

Nuk i thon kabashas kot
Ti kerkosh i gjen n'evrop
Ne evrop e tej oqeanit
Tu ja rrit vlerat vatanit!!!

Ktu i deshte ti mor bir
Ik ken krejt per i jete mat mire!!!

Autor: Ramadan Kopani , Meçe-Puke, viti 2020

                                                                                                                                Publikon
                                                                                                                                Gezim KOPANI 

Kanaci , Veshja tradicionale e Kabashit

Kanaci i Kabashit-Puke

Nder veshjet me te vjetra te zones se verit te Shqiperise eshte "Kanaci" i Kabashit - Puke. Kanaci vishet nga grat e Kabashit. Ne vetvete kanaci tregon bukurin e zones si dhe aftesin e grave te Kabashit ne punet e gjendistaris duke e quajt ate fare mir "Arti i grave te Kabashit
Sipas historianit Prof. Xhemal Meçi fjala "kanac" vjen prej fjales "kanë"(1), e cila vinte per shkak te ngjyrtes se kuqe qe lyhej kanaci dhe ngjyrimi me te kuqe ne Puke e quajne "kanë". Po ashtu pergatitja e nuses ne Puke quhet kanagjegj.(2)
Sipas tradites dallohet dy lloj kanacesh: 1. Kanaci i Plote dhe gjysem kanaci. Kanaci i plote eshte njohur ndryshe si "kanac rrotull" ose Kanaci i Gjane. Kanaci i gjane vishej siper kemishes dhe ne pjesen e sipermeve i shtohej nje gjalme leshi qe sherbente per ta shtrenguar per mesi. Te dy anet e kanacit ishin te paqepura vec hidheshin mbi njera tjetren. Ne fund te kanacit vendosej nje dantelle e thjeshte. Ne fillim kanaci i plote apo kanaci i gjane ishte me ngjyre te kuqe dhe pa zbukurime. Rreth viteve 20-te ai pershkohej tejpertej me fije teli, te cilat formonin rombe te ndritshme. Per ti dhene shkeqlim kanacit, here heres i vendoseshin xixa me rruaza shumegjyreshe. Gjithe ky sfond mbyllej me nje shirit te punuar me grep , me fije mendafshi e ngjyre te bardhe.(3)
2. Gjysme Kanaci eshte veshur deri ne shek. XIX ndersa me pas u zhvillua duke mbuluar gjithe pjesen e poshtme te trupit. 
Kanaci vishet vetem nga grat myslimane dhe ato i kushtonin rendesi te madhe sidomos ne raste dasmash, fejese, me rastin e festave te Fiter Bajramit dhe te Kurban Bajramit. Nderkohe qe grat e besimit katolik kishin veshjen e quajtur "Kotull". (4) Edhe grat e besimit katolik sikurse grat e besimit mysliman , kotullen e vishnin vecanarisht per dasma por dhe ne rastet e festave. 
Si behet kanaci?
Per te bere kanacin perdoren dy flete pelhure te leshte te ndeura ne vegje me kater lisa , me gjatesi 3 m, dhe gjersi 30 com, te cilat qepen me dore me njera tjeteren. Nder punet me te veshtira ne berjen e kanacit eshte perkatitja e palave. Per te ralizuar ate ne cdo 2 cm perlhure kthehej nje pale dhe pershkohej me penj nga kreu deri ne fund. Pasi perfundonte kjo, pelhura e mbledhur nga qepja vendosej ne nje en te rrafshet me uje te valuar, ku qendronte per disa ore rresht. Keshtu kryhej edhe palosja, me pas ngjyrosja me bote te kuqe ose kafe dhe lihej per nje kphe te gjate te thahet ne hije. Me pas i qendisin fijet dhe ishte i gatshem per perdorim.
Sipas prof. Xhemal Meçit kemi: "Kanaci eshte nje peshtjellak i pergatitur ne vegje, i ngjeshur me pas duke formuar pale qe nuk i prishen kurre. Kanaci ngjyhej i kuq (te kuqen ne Puke e quajne kane), prandaj ka marre emrin Kanac."(5)
Veshja e Kanacati eshte veshje tradicionale e fisit te Kabashit, Puke. (6)

Shenim: Materiali eshte ne punim....
                                                                                                                                         Pergatiti
                                                                                                                                         Gezim KOPANI 

_______
1. Kanë, eshte fjale turke . Me kane kuptohet dita e zbukurimit te nuses.
2. Shpjegim i Gezim Kopanit
3. Nazife Sh. Ramadani "Dasma Pukajne", viti 2016
4. Shpjegim i Gezim Kopanit
5. Prof. Xhemal Meçi , "Puka qe ne lasteshi-2" Tirane, 2008 fq.24)
6. Shpjegim i Gezim Kopanit

Gezim Kopani me vajzen e tij e veshur me veshje
 tradicionale te Kabashit-Puke. Fotografi e vitit 2018

Jeta e Nazife Shaban Ahmeti (Ramadani)


Nazife Ahmeti (Ramadani) ka lindur ne fshatin Lajthize te Pukes me 13.05.1957. Shkollen fillore dhe tetevjecare e kreu ne qytetin e Pukes ndersa te mesmen per muzike ne shkollen "Prenke Jakova" ne qytetin e Shkodres. Ne vitin 1976 ajo emerohet mesuese muzike ne shkollen 8-vjecare ne fshatin Breg dhe Bicaj. Pas nje viti ajo u transferua ne shkollen 8-vjecare "Migjeni" ne qytetin e Pukes ku punoj per 34 vjet. 
Ne vitin 1984 ajo u emeruar specialiste e muzikes prane kabinetit pedagogjik te rrethit Puke per te ndihmuar shkollat fillore dhe tetevjecare ne procesin mesimor-edukativ.  Ne vitin 1984 emerohet kryetare e komisionit per lenden e muzikes per shkollat tetevjecare te rrethit..
Me iden e saj dhe perkrahjen e kolegeve u krijua orkesta e femijeve te talentuar per shoqerimin e kengeve te festivaleve te kendes per femije qe organizoheshin ne ne Puke dhe ne shkalle kombetare ne Shkoder.
Ne vitin 2011 emerohet specialiste prane QKF - Puke detyre qe vazhdon ta kryej me perkushim.
Nazife Ahmeti (Ramadani) eshte vajza e hoxhes se njohur Imam Shaban Hoxhes. Nazife Hoxha eshte autore e librit: "Dasma Pukjane" studim, viti 2016.

                                                                                                                    Pergatiti
                                                                                                                    Gezim KOPANI 

Nen Prefektura e Pukes viti 1936


Nen Prefektura e Pukes viti 1936

Thursday, July 30, 2020

Nga mot gezuar festen e Kurban Bajramit !


Bismilahir Rahmanir Rahim
(Ne emrin e Allahut, Meshiruesit, Meshireberesit!)

Te nderuar besimtar!

Neser 31 korrik 2020 eshte festa e Kurban Bajramit. Kjo feste madheshtore udhezon ne kryerjen e adhurimeve ndaj Krijuesit te Gjithesise, Allahut xh.sh. i Cili na dhe jeten, familjen, furnizime e cdo te mire. Eshte Allahu xh.sh. i Cili na ruan nga fatkeqsit dhe na sheron nga semundjet.
Prandaj me besimin ne Allahun, ne do kalojme cdo sprove. Me besim ne Allahun mundim te keqen. Besimi ne Allahun ben qe ne te duam dhe te respektojme njeri tjetrin. 
Jeta eshte e shkurter, prandaj te kujdesemi per te dhe sa te mundemi te ndihmojme njeri tjeterin.
Nen atmosferen e festes uroj te gjithe besimtaret mysliman te rrethit Puke, pukjanet ne emigrim dhe gjithe qytetaret per shendet, mbaresi dhe natyrisht nga mot gezuar festen e madhe te Kurban Bajramit!
Allahu ju ruajt!

                                                                                                                                             Gezim KOPANI 


Saturday, July 25, 2020

Kaligrafia islame ne xhamin e fshatit Qerret Puke

Xhamia e fshatit Qerret, Puke (viti 2020)


Ne prag te festes se Kurban Bajramit zbukurohet xhamia e fshatit Qerret Puke. Behet fjale per kaligrafin e artit islam i cila tashme do jet dhe ne rrethin e Pukes. Kete kaligrafi mendova qe une (Gezim Kopani) sebashku me Luan Pemen tia bejme dhurat (hajrat) xhematit te xhamise se fshatit Qerret.
Ne kaligrafin e xhamise se fshatit Qerret, Puke eshte shkruar ajeti Kur'anor numer 144 te sures El Bekare ndersa ne dy ansoret e Mihrabit ka te shkruar shehadetin. Lart eshte e shkruar: Allah xhele xhelal, dhe Muhammed alejhi selam. Ndersa ne dy faqet e tjera te murit te xhamise ka te shkruar 4 halifet: Uthman r.a, Ebu Beker r.a., Umer r.a dhe Ali r.a. Ne kete kaligrafi eshte perdorur stili osman i shkrimit i cili quhet "Thuluth".(1)

Kaligrafin e shkruajti profesionisti Gentian Horanlli (nga Korça) dhe ndihmesi i tij Valter Azuni (nga Tirana).
Korrik 2020

                                                                                                                                Pergatiti
                                                                                                                                Gezim KOPANI 
_______
1. Arti islam (kaligrafik) njeh kryesisht dy lloje shkrimesh: 1. kursij dhe 2. kufij. Shkrimi "kufij" u krijua pas themelimit te qytetit te Basres dhe te Kufes ne Irak. Ky shkrim dallon ne permasat specifike , kende te theksuara dhe forma katrore. Ndryshe ky lloj shkrimi u njoh edhe si "el hat el kufij". Ne fillim shkrimi "kufij" domononte boten islame por rreth shekullit XI shkrimi kufji nuk u perdor me duke u zevendesuar nga shkrimi i quajtur "nas-hi" qe u perdor per kopjimin e Kur'anit.
Shkrimi "nas-hi" perdorej ne vendet arabe. Sipas vendit u zhvilluan shkrime te ndryshme psh; ne Spanje (Andaluzi) u zhvillua shkrimi "magrib" dmth (perendimor), ne Persi u quajt "taliki".
Ne Turqi u zhvilluan disa lloje shkrimesh si ; "tugra" (i veshtir per lexim), "divani" i cili u perdor nga zyrtaret e institucineve te Perandorise Osmane. Po ashtu eshte i njohur dhe shkrimi "ruka" dmth (faqe e vogel) e dalur nga shkrimi "nas'hi" dhe me vone shkrimi i thjeshtuar "thuluth".
Shkrimi "thuluth" u perhap shume gjate Perandorise Osmane duke u bere keshtu shkrimi kaligrafik islam me i pelqyer. I njohur eshte dhe shkrimi "talik" dmth (i varur) i zhvilluar po ashtu nga persianet por qe ka zanafill shkrimin e hershem arab i quajtur "firmuz" dmth (shkrim i vogel).
Shkrimi "talik" dhe "nastalik" u perdor ne raste te rendesishme. Po ashtu ky lloj shkrimi u perdorur nga poetet persian, ne minatura por jo per Kur'anin e madheruar.
Si perfundim aktualisht nder shkrimet me te pelqyera dhe me te perdorura eshte ai "thuluth" dhe "kufij". 






Friday, July 24, 2020

Fierza e Pukes, viti 1905


Fierza e Pukes, viti 1905

Monedh , Gjysem frange 1917


Gjysem frange  1917
Gjysem frange  1917

Vlera e 10 ditëve të Dhul Hixhes


Keto dite Allahu i ka permendur ne Kur'an dhe per kete arsye ato kane nje vlere shume te madhe. Allahu betohet: "Pasha Agimin, Pasha dhjete ditet, Pasha tekun dhe çiftin..." I derguari i Allahut per kete ajet te Kur'anit sqaron: "Dhjete ditet jane dietet e kurbanit (te muajit Dhul Hixhe), "teku" eshte dita e Arafatit, ndersa çifti dita e kurbanit."
Dijetaret, duke iu referuar ajetit te sipercituar jane shprehur se keto dite jane ditet me te mire te vitit. Nje hadith profetik eshte formuluar keshtu: "Veprat e mira nuk marrin vlere me shume ashtu sic mund te kene dietet e Dhul Hixhes. Njerezit e pyete: As perpjekja ne rruge te Allahut ? Tha: As perpjekja ne rruge te Allahut, vetem nese ne kete perpjekje personi nispet me pasurin dhe jeten e tij dhe nuk kthehet me asnjeren prej tyre." (Buhari) Ne nje tjeter hadith thuhet: "Dita me madheshtore eshte dita e kurbanit bajramit dhe pastaj dita pas saj."(Ahmedi)
Nje nga komentuesit e njohur te Kur'anit, el Muxhahidi , ne lidhje me ajetin ne fjale shprehet: Asnje pune gjate vitit nuk eshte me e dobishme sesa ne dhjete ditet e Dhul Hixhes. Keto jane dhjete ditet me te cilat Allahu i plotesoi dyzet ditet e premtuara Musait (a.s). Ky dhjeteditesh mund te shfryetezohet ne pune te mira e sublime per te perfituar me shume shperblime se zakonisht, por edhe ne akte te tjera adhurimore qe lidhen kryesisht me kete kohe te behate sic jane: kryerja e haxhit dhe veprat e lavderuara qe kryhen ne ditet e Kurban Bajramit.
Besimtari ne keto dite duhet te largohet nga cdo pune e keqe dhe te rende pas se mires. Vepra me e mire gjate ketyre diteve eshte falja e namazeve ne kohen e tyre. Kur Profeti (a.s.) qe pyetur nga shoket e tij per punen me te mire, pati thene: "Falja e cdo namazi ne kohen e tij." Te njejten vlere namazit i jep edhe verseti vijues kur'anor: "Besimtare jane ata qe tregojne kujdes ne namazin e tyre." Me i rendesishem pas namazit te detyruar eshte fjala e namazeve vullnetare ose nafile (sunet). Allahu i Madheruar thote ne nje hadith kudsij: "Robi im nuk mund te afrohet tek Une me dicka sic mund te afrohet me kryerjen e frazeve (boligimeve), dhe robi Im vazhdon te afrohet me shume tek Une duke kryer namazet vullnetare, te pelqyeshme, derisa sa Une ta dua ate..."
Nje nga pune e lavderuara ne keto dite eshte agjerimi. Agjerimi konsiderohet si nje nga veprat me me shume shperlime, bazuar ne thenien e Allahut te Madheruar ne hadithin kudsi: "Cdo pune qe beri i Ademit  ia di vleren pervec agjerimit, ai me takon Mua dhe Une shperblej per te." Korifenjte e dijese e kane krahasur agjerimin me durimin qe gjithashtu meriton shperblim te madh. Ne Kur'an thuhet: "Durimtareve u jepet shperblimi i tyre pa llogari." Hafsa r.a. bashkeshortja e te derguarit te Allahut a.s. rrefen: "Kater gjera Profeti nuk i linte kurre; agjerimin e Ashures, agjerimin e dhjete diteve te Dhul Hixhes, agjerimin e tri diteve te cdo muaji dhe faljen e dy rekateve para namazit te sabahut." (Ebu Davudi, Nesai).
Shumica e dijetareve kane thene se agjerimi i dhjete diteve te Dhul Hixhes eshte shume i vlefshem. Prej tyre vecohet dita e arafatit, dite per te cilen Allahu eshte betuar ne Kur'an. Kjo dite eshte shume e pelqyer qe te agjerohet nga te gjithe me perjashtim te personave qe jane ne haxh. Per agjerimin e kesaj dite i derguari i Allahut a.s. ka thene: "Shpresoj qe Allahu  te mi kete falur mekatet e vitit te kaluar dhe te vitit qe vjen." (Muslimi)
Nje tjeter veper te lavderuar eshte respektimi i prinderve. Kesaj miresie Allahu i ka dhene rendesi te vecante duke e renditur menjehere pas njesimit dhe adhurimit te tij: "Zoti yt ka urdheruar te mos adhurosh tjeter vec Tij, dhe me prinderit te sillesh mire."
Gjate ketyre diteve prefertohet permendja e shpeshte e Allahut. Permendja e Allahut xh.sh. pelqehet ne cdo kohe, por ne keto dite ajo eshte akoma me e pelqyeshme. Ne menyre te vecante do te vinim theksin ne permendjen e Tekbirit (Allahu Ekber), Tehlilit (La ilahe il Allah), dhe Tahmidit (Elhamdulilah)). Allahu i madheruar thote: "A nuk qetesohen zemrat me permendjen e Allahut?" Kur'ani na nxit qe taa permendim sa me shume Allahun: "Dhe kujtojeni Allahun ne ditet e caktuara." ; keto jane ditet e haxhit.
Pendimi eshte me se i nevojshem ne keto dite. Jo vetem qe llogaritet per mire, por eshte dhe vendimtar, per shkak se ai ka si shperblim faljen e mekateve nga Allahu i madheruar. Ne Kur'an thuhet: "Thuaj: O roberit e Mi te cilet e keni ngarkuar vetem me gabime, mos i hiqni shpresat nga meshira e Allahut. Vertet, Allah i fal te gjitha mekatet."
Said ibn Xhubejri r.a. rrefen: "Kur hynin dhjete ditet e para te Dhul Hixhes, Profeti falej aq shume sa askush nuk falej si ai, dhe thoshte: "Mos i fikni llambat e ketyre neteve te Dhul Hixhes!". ngaqes i pelqente shume adhurimi ne keto nete te bekuara. Profeti a.s. i ka nxitur besimtaret qe keto kohe te begata t'ia kushtoje adhurimit te Allahut, me qellim qe te pastroje shpirtrat prej mekarteve e te meritojne miresine e shperblimit nga Ai.
Ky dhjete ditesh ka edhe disa specifika te vecanta sic jane: rituali i haxhit dhe kurbani. Haxhi eshte nje nga adhurimet me te rendesishme. Nepermjet tij, myslimanit i jepet nje rast i mire per t'u kthyer edhe nje here ashtu sic e ka lindur nena, bazuar ne theniet profetike. Dobite e haxhit jane te shumta duke filluar nga udhetimi i lodhshem , bindja ndaj Allahut, shperblimi i Allahut ne dynja dhe ahiret etj.
Ditet e Kurbanit eshte nje kohe tjeter e begate qe Profeti a.s. e ka vecuar nga ditet e tjera. Sakrifica dhe flijimi ne emer te Allahut e ka origjinen te profeti Ibrahim a.s. Ai iu nenshtrua urhderit te Allahut per te bere fli djalin e tij, Ismailin a.s.
Ja se si e pershkruan Allahu xh.sh kete ngjarje ne Kur'an: "Ne e pergezuam Ibrahimin me nje djale te mire e te sjellshem. Kur djali u (rrit) angazhua ne pune e jetes me te atin, Ibrahimi as. i tha: O biri im, pash ne ender (ne shpallje) sikur po te beja kurban. Cfare mendon ti? Ismaili a.s. tha: O babai im, vepro ashtu sic je urdheruar se, ne dashte Allahu, une do jem nga te duruarit. Kur ata iu nenshtruan plotesisht urdherit te Allahut, dhe Ibrahimi e ktheu te birin (me ballin per toke) per ta bere kurban, e thirrem:-O Ibrahim! Ti e permbushe endrren (zbatove urdherin). Ne keshtu i shperblejme bamiresit. Ne te vertet, kjo ishte nje sprove e madhe dhe e qarte. Ne e shpaguam (Ismailin) me nje kurban te madh (me nje dash te madh) dhe elam (ate) si perkujtim per popujt dhe brezat e ardhshem.
(Safat, 101-108)
Kurbani eshte domethenia e sakrifices dhe nje deshmi e qarte e dashurise dhe bindjes se krijeses ndaj Krijuesit. Ky eshte kuptimi i kurbanit ne Islam, qe do te thote sakrifice vetem per hir te Allahut. myslimani e festen bajramin pas kurorezimit me sukses te te gjitha atyre puneve te mira si dhe kalimin me sukses te te gjitha sprovave qe kane si perfundim kenaqesine dhe shperblimin e Allahut. Myslimani festen per fitoren. Ne kete gjendje ai ka se per cfare te festoje.
Burimi: Kominiteti Mysliman i Shqiperise

Ju mund te lexoni: Hadithe mbi kurbanin


Ju mund te lexoni: Profeti Ibrahim a.s. Pj.I

Ju mund te lexoni: Profeti Ibrahim a.s. Pj.II


Tuesday, July 14, 2020

Mejtepet e rrethit Puke dhe roli i tyre ne nxjerrjen e figurave te shquara

Nxenes te Mejtepit te fshatit Kabash, fotografi e vitit 1935

Sic dihet ajeti i pare Kur'anor i ardhur nga Allahu xh.sh eshte: "Lexo, me emrin e Zotit tend, i cili krijoi cdo gje." (El Alak, 01) Ndersa ne nje ajet tjeter Kur'anor Allahu xh.sh. thote: "A jane te barabarte ata qe dine dhe ata qe nuk dine?" (Ez Zumer, 09) 
Ne kete kuader bota islame i ka kushtuar vemendje te vazhdueshme dijes. Dija eshte ajo qe ndriçon rrugen per ta njohur sa me mir Krijuesin e Gjithesise. Dija eshte ajo qe ndriqon mendjen e cdo personi. Dija te ben te perparosh dhe te zhvillohesh. Prandaj duhet vlersuar dija dhe se ajo nuk eshte vetem per drejtuesit por eshte per mbare njerezimin.
Sa me i shkolluar dhe i lexuar te jete populli aq me shume ata njohin Krijuesin e tyre, dhe aq me mir do ta jetojne jeten. Ne kete kuader Profeti Muhammed a.s. vazhdimisht ka dhene mesime dhe keshilla per dijen. Ne nje hadith Profeti Muhammed ka thene: "Kerkoje diturin nga djepi deri ne varr."
Duke u bazuar ne keshillat por edhe ne praktikat e dijetareve mysliman, xhamit kane luajtur rol shume te gjere. Ajo ka qene institucioni themelor islam, ku lidhej ngusht jeta fetare, arsimore, edukative, kulturore, politike, shoqerore dhe sociale. Te gjitha keto vinin si rezultat i dijeve qe xhamia shperndan duke pasuruar veten e tyre deri ne ngritjen e biblotekave, mejtepeve. mektebeve apo sic njihen ndryshe ne disa raste sibjan etj.
Vlen te theksohet fjala e madhe e besimit islam qe thote: "Fol me xhematin ne ate gjuhe qe flet (kupton)." Prandaj feja islame ne trojet tona ka luajtur rol te rendesishem ne ruajtjen e gjuhes shqipe.
Dihet se ne cdo xhami ka pas kendin e librave te cilat lexohej jo vetem nga imami por dhe nga xhemati (populli). Kujtime mbi mesimet dhe dijet qe jane dhene ne xhami i hasim edhe ne rrethin e Pukes. Eshte i njohur fakti qe me ardhjen e fese islame ne rrethin e Pukes rreth vitit 1500 filloj jeta islame.(1) Fillimisht ajo filloj ne Koder Hani Puke ku u ndertuan: "Kajmekami, Xhamia, Myftinia, Mejtepi, Hanet, Karakolli, Imarati etj."(2)
Nga te dhenat qofte nga Myftinia Puke por qofte dhe nga kujtesa e besimtareve flitet se ne xhamin e Koder Hanit Puke te kete pasur nje biblotek te madhe aq sa disa thone ka pasur dhe arkiv. Ne fakt kjo eshte e mundur pasi granizonet Osmane, Italjane dhe Austro Hungareze kan qene te vendosura pikerisht tek kompleksi i xhamise se Koder Hanit e cila krahas saj ka pasur Hanin, Imaratin etj.
Me ardhjen e sistemit komunist cdo gje u shkaterrua si pasoj e ndertimit te kunder ajroreve si dhe te ndertimit te tuneleve. Si pasoj e kesaj u asgjesua arkivi i Myftinise Puke, bibloteka e Mejtepit, Guri i vjeter i Kajmekamit, Varrezat e vjetra qe kan pasur mbi shkrime ne gjuhen osmane etj.
Mesohet se biblotek domethenese ka pasur dhe xhamia e fshatit Kabash. Madje thuhet se ne Mejtepin e fshatit Kabash kan qen ruajtur veprimtarit tregtare, te cilat u shkaterruan me ardhjen e sistemit komunist.
Thuhet se Biblotek domethenese ka pasur dhe xhamia e Dukagjinit - Mal Ziut. Per kete tregohet se nje here muezini i xhamis Kulumri Baram Haziri kishte pas nje hall dhe ishte nisur per tek shtepia e Osman Hoxhes ne Dukagjin (Mal zi), por Barami nuk e dinte shtepin e hoxhes dhe me te arritur ne Mal Zi pyet per shtepin e Osman Hoxhes dhe banoret i thone te shkoj tek lagjia e Hoxhallareve, pasi aty e gjen. Duke ecur rruges ai ndalon tek xhamia ku dallon nje biblotek te madhe me Kur'ana te medhenje dhe libra te tjere. Aq shume i terhoqi vemendjen bibloteka saqe harroj te kerkoj shtepin. Pas nje kohe thirret ezani dhe duke marr abdes Barami e paska pershendet Imam Osman Hoxha duke i thene: "Ma gjete shtepin o Baram Haziri!" , Barami me shaka i paska thene: "Per bes me gjete ti mu se une jo.!
Cdo here paran Myftinise se rrethit Puke kan fuksionuar shkolla te quajtur Mejtep te cilat kan luajtur rol shume te rendesishem ne nxjerren e figurave te shquara fetare dhe jo vetem. Nga mejtepet si: Mejtepi i Xhamise Koder Hani Puke, Kabash, Qerret, Mali Zi, Iballe, Kryezi, Micoj etj dolen figura te shquara si: Atdhetari i shquar Musa Et'hem Dizdari (1800-1900), Ismail Isuf Laçi , Kajmekam ne Kaçanik te Kosoves, imam Isuf Arif Hoxha (1820-1919), Imam Zenel Adem Hoxha (1853-1945), Imam Asllan Hoxha, Atdhetari Osman Hoxha , Flet (1847-1912), Ismail Osman Aga (Kryetar i Kuvendit te Kajmekamit Puke), Atdhetarin , Muezin Baram Haziri (Kulumri), Imam Sahit Hoxha (1898-1976), Imam Shaban Rexha (1901-1976), Imam Elez Hoxha (1910-2002),Imam Beqir Laçi (1878-1957),  Pajtimtarin e gjaqeve Kapllan Ismail Laçi (1908-1993), dhe Shpen Laçi (1925-2017),  Imam Ibrahim Hoxha (1922-2012), Imam Zenel Hoxha (Nel) i Kryezit, Imam Shaban Rexha (1901-1976), Deshmor i Atedheut Zenel Aga (1860-1925) nxenes i Mejtepit Iballe etj.
Sipas te dhenave thuhet se nga viti 1750-1820  ne Mejtepet e Myftinise Puke eshte dhene mesim ne gjuhen shqipe, dhe kjo vetem me goje, pra pa shkrim e kendim.
Ndersa pas vitit 1820 duke filluar me Mejtepin e Kabashit, Mejtepi i xhamise Koder Hanit Puke, Mejtepi i xhamise Qerret eshte filluar mesimi i gjuhes shqipe me shkrim e kendim.
Fillimisht thuhet se eshte perdorur alfabeti i imamit te shquar Hasan Tahsin (1811-1881) (3). Rrugen e imam Hasan Tahsinit e ndoqi jo vetem Mejtepet e Pukes por edhe trevat e tjera Shqiptare.
Tregohet se gjate studimit ne normalen e Elbasanit imami nga Kosova Sadik Prishtina i ka ra ne dore abetarja e imam Hasan Tahsinit. Pikerisht nga ketu Sadik Prishtina mori hovin qe ne Mejtepin e xhamise se Kabashit krahas mesimeve islame te jepet dhe mesimi i gjuhes Shqipe. Kujtojme ketu se shkolla e gjuhes Shqipe ne fshatin Kabash Puke u hap per here te pare ne Mejtepin e Xhamise se fshatit Kabash pikerisht ne vitin 1914. 
Per kete Prof. Xhemal Meçi thote: "Ne vitin 1914 u hap Mejtepi i Kabashit ku u dha mesim ne gjuhen shqipe. Pas disa vitesh Sadik Prishtina ndoqi studimet ne Normalet e Elbasanit ku perfundoj nje kurs si arsimtar per pergatitjen e tij edhe gjuhesore edhe petagogjike. Pastaj u kthy si mesues i emeruar krahas Mejtepit me dhane edhe mesime te gjuhes shqipe. Ka pas edhe nxenes te besimit katolik qe kan ardh e mesu ne Mejtep sepse jepej shqip." (Marr nga dokumentari me titull: "Mejtepet e Myftinise Puke", viti 2017, i pergatitur nga Myftinia Puke)
Shembull tjeter te mesimit te gjuhes shqipe kemi imam Shaban Rexha i cili pasi hapi Mejtepin e Xhamise se fshatit Micoj dha mesime  dhe ne gjuhen shqipe. Keshtuqe fillasat e pare shkolla shqipe ne fshatin Micoj (e cila eshte hapur para asaj te Fushe Arrezit) i ka ne Mejtepin e xhamise se fshatit Micoj.(4) 
Faksimile e difteses leshuar nga Imam Shaban Rexha, Micoj

Me ardhjen e liris se besimit, Myftinia Puke ka filluar punen per ringritjen e tradites se meparshme duke rihapur Mejtepet si dhe duke krijuar neper xhami bibloteka per xhematin dhe jo vetem. 

                                                                                                                                    Pergatiti
                                                                                                                                Gezim KOPANI 

___________________
1. Gezim Kopani,  "Mejtepet e Myftinise Puke dhe roli i tyre 1523-2017
2. Gezim Kopani , "Mejtepet e Myftinise Puke dhe roli i tyre 1523-2017"
3. Hasan Osman Rushit Tahsini (Osmani ka qene Kadi, Myfti e Myderiz) ka pas lindi me 7 prill te vitit 1811 ne fshatin Ninat te Konispolit. Mesimet e pare i filloj ne Prevez per te perfunduar Medresen e Shkodres. Ndersa studimet e larta i perfundoi ne Universitetin Fatih ne Stamboll. Per shkak te shkelqimit te tij ne fushen e dijeve, ju dhe titulli "Tahsin" qe dmth; "Ndriçues". Pas studime ne Stamboll ai ka ndjekur studimet ne Fakultetin e Shkencave Natyrore te Sarbones ne Paris. Ai eshte nje nder personalitet me te shquara te popullit Shqiptar duke dhene kontribut te pa cmuar ne forcimin dhe ndergjegjesimin kombetar, ne mesimin e gjuhes shqipe. Imam Hasan Tahsini nxorri nxenes te ndritur si: Vellezerit Frasheri, Abdyli, Mehmeti, Tosumi, Naimi, Samiu etj.
Sami Frashi ka thene per Imam Hasan Tahsinin: "Hasan Tahsini ishte nga njerezit me te medhenj qe shume rralle e me veshtiresi i lindin shekujt dhe epokat." Imam Hasan Tahsini u be rektori i pare i universitetit te Stambollit. Hasan Tahsini eshte nder te paret qe hartoi nje alfabet per gjuhe shqipe. Imam Hasan Tahsini ishte nga te paret ne themelimin e Lidhjes se Prizrenit (1878-1881). Ne moshen 69 vjecare ne Stamboll Imam Hasan Tahsini i dorezoj shpirtin Allahut xh.sh. me 4 korrik te vitit 1881.
4. Gezim Kopani , "Jeta e imam Shaban Rexha", viti 2012.

Contact Form

Name

Email *

Message *

Kontakt: gezimi_01@hotmail.com